مرکز حقوق بشر احواز – بریتانیا تأکید میکند که هجدهم دسامبر، بهعنوان روز جهانی زبان عربی، یادآور جایگاه زبان مادری بهعنوان یکی از حقوق بنیادین بشر است. زبان تنها ابزار ارتباط روزمره نیست، بلکه بستر اصلی انتقال فرهنگ، شکلگیری هویت فردی و جمعی و شرط اساسی مشارکت برابر در آموزش و زندگی اجتماعی بهشمار میرود. محرومسازی ملت عرب احواز از حق استفاده و آموزش به زبان مادری، نقض آشکار حقوق فرهنگی، آموزشی و اصل برابری فرصتهاست، حقوقی که دولتها بر اساس استانداردها و تعهدات بینالمللی موظف به تضمین آن هستند.
از منظر حقوق بینالملل، حق آموزش و استفاده از زبان مادری پیوندی جداییناپذیر با حق آموزش، آزادی بیان و حق مشارکت در فعالیتها و نهادهای فرهنگی دارد. سازمان یونسکو بارها تأکید کرده است که آموزش به زبان مادری، شرطی اساسی برای رشد ذهنی، انتقال میراث فرهنگی و تحقق عدالت آموزشی است. هر سیاستی که یک زبان را از عرصه عمومی حذف کند، عملاً صاحبان آن زبان را از دسترسی برابر به آموزش، رسانهها، اشتغال و مشارکت در فعالیتهای فرهنگی محروم میسازد.
در این چارچوب، وضعیت زبان عربی در احواز نمونهای روشن از نقض سیستماتیک حقوق زبانی است. ملت عرب احواز با پیشینهای تاریخی و ریشهدار در زبان عربی، نزدیک به یک قرن است که با سیاستهای هدفمند حذف و سرکوب زبانی مواجه بودهاند. این روند از سال ۱۹۲۵ و پس از اشغال احواز توسط رضا میرپنج، که بعدها نام پهلوی را برگزید، آغاز شد، اشغالی که با حمایت قدرتهای خارجی صورت گرفت و به فروپاشی ساختارهای سیاسی، فرهنگی و آموزشی تاریخی این سرزمین انجامید. پس از آن، زبان عربی از جایگاه رسمی و آموزشی خود حذف شد و استفاده از آن در ادارات، دادگاهها، مدارس و فعالیتهای اقتصادی با ممنوعیتها و تدابیر امنیتی مواجه گردید. اقداماتی نظیر کتابسوزی، تخریب کتابخانهها، سرکوب نخبگان فرهنگی و حذف حافظه تاریخی، بخشی از برنامهای سازمانیافته برای یکسانسازی اجباری و انکار هویت عربی ملت احواز بود.
با استقرار رژیم جمهوری اسلامی ایران، این سیاستها نهتنها متوقف نشد، بلکه به شکلی نظاممند و هدفمند ادامه یافت و در واقع همان الگوهای سرکوب زبانی و هویتی دوره پهلوی را تجدید کرد. امروز ملت عرب احواز بهطور کامل از حق آموزش به زبان مادری محروماند، زبان عربی در تمامی سطوح نظام آموزشی دولتی حذف شده و استفاده از آن در حوزههای شغلی، اداری و رسانهای با ممنوعیت و محدودیت جدی روبهروست. هرگونه مطالبه قانونی و مدنی برای آموزش یا استفاده از زبان عربی با بازداشتهای طولانیمدت، پروندهسازی قضایی و صدور احکام سنگین مواجه میشود که نشاندهنده ماهیت سیستماتیک و سازمانیافته این سرکوب است.
زبان عربی در احواز ستون اصلی هویت ملی و حافظه تاریخی ملت عرب احواز محسوب میشود و نقشی محوری در انتقال فرهنگ، شکلدهی هویت فردی و جمعی و تضمین مشارکت برابر در آموزش و زندگی اجتماعی دارد. دفاع از این زبان، نماد مطالبه حقوق برابر و حق آموزش به زبان مادری است، مقاومتی که علیرغم دههها سیاست تبعیضآمیز و محدودیتهای تحمیلی، همچنان ادامه دارد. در چنین شرایطی، قدرت اشغالگر با کنترل نهادهای آموزشی، اداری و فرهنگی، هویت و حقوق بنیادین ملت عرب احواز را بهطور مستمر محدود میکند. حمایت از زبان عربی، همزمان حمایت از حقوق بنیادین این ملت و حق آنان برای زیستن و مشارکت اجتماعی با هویت فرهنگی خویش است.
رژیم جمهوری اسلامی ایران بهطور هدفمند و سیستماتیک ملت عرب احواز را از دسترسی به ابتداییترین حقوق زبانی و فرهنگی محروم کرده است، امری که در تضاد آشکار با ادعاهای رسمی این رژیم درباره دفاع از حقوق ملتهای دیگر قرار دارد. در حالی که مقامات رژیم سیاستهای اسرائیل را بهعنوان تهدیدی علیه هویت زبانی و فرهنگی فلسطینیان محکوم میکنند، ملت عرب احواز از همان حقوق ابتدایی محروم مانده و در عمل از آموزش به زبان مادری و مشارکت در فعالیتهای فرهنگی، رسانهای و اقتصادی منع شدهاند. در حالی که فلسطینیان از بدو تولد تا پایان تحصیلات عالی به زبان مادری آموزش میبینند و فعالیتهای رسانهای و اقتصادی آنان به زبان عربی انجام میشود، در احواز همین حقوق با سرکوب سیستماتیک و محدودیتهای قانونی گسترده توسط رژیم نقض میشود.
محرومیت از زبان مادری در احواز صرفاً یک مسئله فرهنگی نیست، بلکه مصداقی روشن از تبعیض نهادینهشده و نقض مستمر حقوق بشر است. پیامدهای این سیاستها در فقر آموزشی، محرومیت اجتماعی و تضعیف هویت فرهنگی نسلهای آینده بهوضوح قابل مشاهده است و موجب شده شمار زیادی از دانشآموزان با افت تحصیلی یا ترک تحصیل مواجه شوند. تداوم این روند، نقض مستقیم تعهدات بینالمللی رژیم جمهوری اسلامی ایران در زمینه تضمین حق آموزش به زبان مادری و حفاظت از هویت فرهنگی ملت عرب احواز بهشمار میرود.
مرکز حقوق بشر احواز – بریتانیا تأکید میکند که محرومسازی ملت عرب احواز از حقوق بنیادین خود، نتیجه مستقیم اشغال مستمر این سرزمین و اعمال سیاستهای تبعیضآمیز زبانی و فرهنگی توسط رژیم جمهوری اسلامی ایران بهعنوان قدرت اشغالگر است و مصداقی روشن از نقض سیستماتیک حقوق بشر محسوب میشود. این مرکز از جامعه جهانی، نهادهای حقوق بشری و سازمانهای بینالمللی میخواهد که این وضعیت را در چارچوب سازوکارهای بینالمللی حقوق بشر مستندسازی و پیگیری کرده و از حق تعیین سرنوشت و حفاظت از هویت فرهنگی ملت عرب احواز حمایت مؤثر بهعمل آورند.
گزارش از:
فیصل عساکرة
۲۷ آذر ۱۴۰۴ / ۱۸ دسامبر ۲۰۲۵
مركز حقوق بشر احواز – بريتانيا
https://acfh.info
